Muzyka
Mugam, tar i kamancha: dźwięki, które kryją się za wieczorem w Baku
Klasyczna tradycja Azerbejdżanu wpisana na listy UNESCO, dwa instrumenty strunowe w jej centrum oraz ich związek z muzyką na żywo podczas kolacji z pokazem.
Zarezerwuj mój stolik ↗Szybka odpowiedź
Najbardziej znaną tradycją muzyczną Azerbejdżanu jest mugam – forma łącząca klasyczną poezję z improwizacją w ramach określonych skal, a jej charakterystycznymi instrumentami są tar, szarpana lutnia, oraz kamancha, smyczkowe skrzypce z kolcem. Strona kolacji z pokazem w Baku obiecuje muzykę azerbejdżańską na żywo i nie publikuje programu, więc nie można liczyć na pełny występ mugamu. Można natomiast liczyć na to, że właśnie z tych instrumentów i tradycji wyrasta ludowa i klasyczna muzyka tego kraju.
What mugham is
Wikipedia opisuje mugam jako złożoną kompozycję wielu części, łączącą klasyczną poezję z improwizacją w lokalnych skalach, gdzie improwizacja podlega ścisłym regułom związanym z każdą skalą. Wymienia siedem głównych skal: Rast, Shur, Segah, Shushtar, Bayaty-Shiraz, Chahargah i Humayun. Wykonania mogą trwać godzinami, a artykuł nazywa tę formę poetycko-muzyczną wymianą między wykonawcami a wtajemniczonymi słuchaczami. Wikipedia odnotowuje, że UNESCO uznało mugam za arcydzieło dziedzictwa niematerialnego w 2003 roku i wpisało go na Listę Reprezentatywną w 2008 roku. Ta głębia sprawia, że swobodny program kolacyjny to coś zupełnie innego: wieczór w restauracji opiera się wokół jedzenia i różnorodności, a pełna sesja mugamu wymaga ciszy i czasu.
Tar
Tar to szarpana lutnia stanowiąca serce azerbejdżańskiej muzyki. Według Wikipedii azerbejdżańska wersja ma jedenaście strun melodycznych wydających siedemnaście tonów, plus dodatkową strunę basową i zazwyczaj dwie podwójne struny rezonansowe. Jej podwójny korpus jest rzeźbiony z drewna morwowego i pokryty cienką membraną, którą w azerbejdżańskim instrumencie stanowi osierdzie wołowe. Artykuł przypisuje Sadigjanowi, czyli Mirzie Sadiqowi Asadowi Oglu, opracowanie współczesnej formy w latach 70. XIX wieku. UNESCO wpisało rzemiosło i wykonawstwo taru na listę dziedzictwa niematerialnego w 2012 roku. Jeśli podczas kolacji muzyk gra szarpaną, dźwięczną linię, to najprawdopodobniej właśnie ten instrument za nią stoi.
Kamancha
Kamancha to instrument smyczkowy z kolcem opierającym się na kolanie muzyka. Według Wikipedii tradycyjne egzemplarze miały trzy jedwabne struny, a współczesne zazwyczaj cztery metalowe, z korpusem w kształcie misy pokrytym membraną, często ze skóry jagnięcej lub koziej. Azerbejdżańska wersja, zapisywana po azerbejdżańsku jako kamança, nieco różni się budową od irańskiej, a UNESCO wpisało rzemiosło i wykonawstwo kamanchy w 2017 roku jako wspólny wpis Azerbejdżanu i Iranu. Jej brzmienie jest bliższe głosowi niż gitarze, dlatego często łączy się ją z tarem.
Bęben obręczowy i zespół
Podpis pod ilustracją w artykule Wikipedii o mugamie przedstawia bakijską grupę z tarem, dafem i kamanchą, a artykuł wymienia daf, tar, kamancheh, balaban, qanun, oud, çeng i naqareh wśród typowych instrumentów. Daf to bęben obręczowy wyznaczający rytm. Czy muzycy podczas Waszej kolacji grają na tych instrumentach, zależy od restauracji; strona wymienia wyłącznie muzykę azerbejdżańską na żywo i nic bardziej konkretnego.
Na co zwrócić uwagę
Podczas kolacji wsłuchajcie się w kontrast między szarpanym, jasnym tarem a przeciągłą, śpiewną kamanchą, i w to, jak zmienia się rytm, gdy pojawiają się tancerze. Fragment mugamu bywa swobodny i improwizowany — zgodnie z opisem Wikipedii, opiera się na ścisłych trybach z przestrzenią na improwizację — podczas gdy muzyka taneczna jest równomierna i rytmiczna. Brawa między utworami są w restauracji czymś naturalnym, więc nie trzeba zachowywać ciszy. Jeśli muzyka porwie Was po wieczorze, koncert mugamu lub nagranie pozwoli poznać jej niespieszną formę, a wymienione wyżej instrumenty będziecie wtedy rozpoznawać bez trudu.
Najczęściej zadawane pytania
Czy usłyszę mugam podczas kolacji?
Strona rezerwacji obiecuje muzykę azerbejdżańską na żywo, ale nie publikuje programu, więc pełny występ mugamu nie jest tam zapowiedziany.
Jaka jest różnica między tarem a kemanchą?
Tar to szarpana lutnia o podwójnym korpusie, a kemancha to smyczkowe skrzypce z kolcem — podaje Wikipedia.
Czy mugam znajduje się na liście UNESCO?
Tak: w 2003 roku uznano go za arcydzieło, a w 2008 roku wpisano na Listę Reprezentatywną — według Wikipedii.
Źródła